İştahsız Çocuk

VİTAMİN / MİNERALLER

Çocukların hangi vitaminlere ihtiyacı vardır?

Amerikan Pediatri Akademisi başlıca iki durumda rutin vitamin kullanılmasını önermektedir.

Yeni doğan bebeğin Vit K ihtiyacının doğumda adale içine enjeksiyon şeklinde karşılanması gerekir. Aksi halde bebekte kanama eğilimi ve buna bağlı önemli sorunlar ortaya çıkabilir. Hastanelerde Vit K uygulaması rutin hale gelmiştir.

Diğer vitamin ise D vitaminidir. En geç ikinci ayda başlamak üzere tüm çocukluk yaş grubunda en az 200 ünite olmak üzere Vit D takviyesi yapılmalıdır. Bu genellikle 400 ünite olarak uzun yıllardan bu yana uygulanmaktadır. Bir yaşından sonra da adölesan yaş grubu da dahil olarak günde 200 ünite Vit D supplementasyonu önerilmektedir.

Çocukların her vitamine ihtiyacı vardır. Vitaminler yaşamsaldır. Vitaminlerin kaynağı besinler olduğu için çocukluk yaş grubunda beslenme sürecinin değişkenliği vitamin ilavesine karar verirken en önemli konudur. Hayatın ilk altı ayında bebeğin tek besini anne sütüdür. Anne sütü ise bebeğin Vit D dışındaki tüm vitamin ihtiyaçlarını karşılar. Ancak günlük 200-400 ünite D vitamini ihtiyacı dışarıdan karşılanmalıdır.

Anne sütünün bileşimi annenin sağlık ve beslenme durumundan az da olsa etkilenir. Her gebelikte annenin besin ihtiyaçları artar. Sağlıklı bir gebelikte artan vitamin ihtiyaçları da annenin beslenmesi ve/veya vitamin takviyesi ile karşılanmalıdır. Benzer şekilde emziklilik döneminde de anne vitamin takviyesi almalıdır. Bu durumda annenin sütü D vitamini dışında bebeğin tüm vitamin ihtiyaçlarını karşılar. Eğer annenin beslenmesi yetersiz ise, ihtiyacının arttığı dönemlerde vitamin takviyesi de yapılmamış ise anne sütünde de bazı vitaminlerin yeterli olmaması söz konusu olabilir. Bu nedenle ilk altı ayda Vit D ile birlikte multivitamin de verilebilir. Bu konu doktorun değerlendirmesine bırakılmıştır.

Yapılan bilimsel çalışmalar bunun dışında meta-analizlerle ispatlanmış bir takviye gerekliliği ortaya koymamaktadır. Ancak ön koşulun besin çeşitliliği zengin, yeterli ve dengeli beslenme olduğu akıldan çıkarılmamalıdır. Eğer çocukta yetersiz ağızdan beslenme buna bağlı olarak boy ve kiloda gerilik söz konusu ise multi-vitamin verilebilir.

Vitaminler şişmanlatır mı?

Genellikle vitaminlerin şişmanlattığı düşünülür. Ancak bu doğru değildir. Sıklıkla doktorlar zayıf olan çocuklar için vitamin yazarlar. Burada amaç çocuğun şişmanlaması değildir. Zayıf olan çocuk yetersiz beslenmiş veya beslenmekte olduğunu bildiğimiz çocuktur. Yetersiz beslenmesi nedeniyle yetersiz vitamin aldığını düşündüğümüz için vitamin eksikliği gelişmemesi amacıyla vitamin alımını ve depolarını desteklemek için vitamin veririz. Bu nedenle şişmalatır diye bir düşünce gelişmiş olabilir.

Çinko vitamin midir? Kimlere verilmelidir?

Çinko esansiyel yani yaşamsal elzem bir mineraldir. Vücudun hemen her hücresi ve sayısız biyolojik fonksiyonları için gereklidir. Yeterli ve dengeli beslenen ayına uygun büyüyen bir çocukta çinko takviyesine gerek yoktur. Çocuğun bağışıklık sistemin destekler. Yara iyileşmesini hızlandırır. Tat ve koku duyusu için gereklidir. DNA sentezi için gereklidir. Normal büyümeyi destekler. Ancak sık enfeksiyon geçiren, boy kısalığı olan veya az uzayan çocuklara ve de iştahsız çocuklara sıklıkla çinko takviyesi yapılmaktadır. Oysa eğer çinko düzeyi normal sınırlarda ise bu takviyeye gerek yoktur. Çünkü eksikliğinde ortaya çıkan bu belirtiler eksiklik yerine konduğunda düzelir. Ancak eksiklik yoksa çocuğun sık enfeksiyon geçirmesi, iştahsızlığı veya az uzaması bu eksikliğe bağlı değil ise dışarıdan verilen takviye bu sorunları iyileştirmez. Ancak çinko toksisitesi çok kolay gelişmediği için sıklıkla kullanılmaktdır.

Vitamin preparatları iştah açar mı?

Bazı vitaminlerin eksikliğinde iştahsızlık diğer belirtilere eşlik edebilir Klinik belirti verecek düzeyde vitamin eksikliği zor gelişir. Sık görülmez. Ancak bu düzeyde eksiklik geliştiğinde bu eksikliğin yerine konması doğal olarak diğer belirtilerle birlikte iştahsızlık üzerinde de olumlu etki yapar. Ancak bu durum vitaminlerin iştahı arttırdığı anlamına gelmez. Bu şekilde algılanmamalıdır. Normal koşullarda vitamin eksikliği olmayan bir çocuğa bazı vitaminlerin tek veya multivitamin olarak verilmesi iştahı üzerinde olumlu etki yapmaz. Vücut, gereksinimi olan vitamini kendisi üretebilir mi?

Başlıca D vitamini için vücutta deride güneş ışığının etkisiyle vitamin sentez edilir diyebiliriz. Bu nedenle vitaminlerin kaynağı besinlerimizdir.

Taze sebze ve meyvelerin vitamin içerikleri değişken midir?

Genel olarak sebze ve meyvelerin vitamin içerikleri zengindir. Bu nedenle sebze-meyveler lif ve vitamin ihtiyacımızı karşılamamız için önemlidirler. Ancak bu diğer besinlerde vitamin olmadığı anlamına gelmemelidir. Tabiatın insana sunduğu tüm besinlerde değişik içerik ve miktarlarda vitaminler bulunur. Bu nedenle dengeli beslenmenin önemi bir defa daha karşımıza çıkar.

Ergenlikte vitamin takviyesi gerekli midir? Yeterli ve dengeli beslenmek her yaş grubunda önemlidir. Ancak yaşamının bazı dönemlerine örneğin kronik hastalıklar ile enfeksiyon hastalıklarının seyrinde ve nekahat döneminde, bireyin fizik ve moral stress altında olduğu dönemlerde besin ihtiyaçlarının karşılanması münkün olmayabilir. Ergenlik döneminde de büyüme hızlanır, çocukluktan erişkinliğe geçildiği bu özel dönemde vucut kompozisyonunda önemli değişiklikler olur. Boy çok hızlı uzar. Kemik, kas ve yağ kitlesinin miktarı artar. Vücudun tüm besin öğelerine ihtiyacı artar. Diğer taraftan beslenmede bağımsızlık kazanırlar, beslenme alışkanlıkları değişir. Artan ihtiyaçların karşılanması mümkün olmaz. Bir diğer özel durum da sağlıklı olmayan diyet uygulamaları ve iştahsızlık nedeniyle bireyin yetersiz ve dengesiz beslenmesidir. Beslenmenin vitamin ve mineral takviyesi ile desteklenmesi gerekir.

Vitaminlerin-minerallerin işlevleri nelerdir? B grubu vitaminler: Vitamin B1(tiamin):Karbonhidrat metabolizması ve vücutta enerji üretimi, sağlıklı sinir sistemi için elzemdir. Eksikliğinde iştahsızlık ve zihinsel performansta gerilik ortaya çıkar. Vitamin B2 (riboflavin):Vücutta enerji üretimi, sağlıklı büyüme, mukoza bütünlüğü ve sağlığın idamesi için elzemdir. Eksikliğinde dil, dudak ve ağızda yaralar, göz kuruluğu, kansızlık ve moral değişiklikleri görülür. Vitamin B3 (niasin): Yağ, karbonhidrat metabolizması ve protein sentezi için gereklidir. Deri, saç ve sindirim ve sinir sistemi sağlığını güçlendirir. Eksikliğinde iştahsızlık, dermatit, demans ve yorgunluk olur. Vitamin B5 (pantotenik asit): Protein, karbonhidrat ve kolesterol metabolizması için önemlidir. Vitamin B6 (piridoksin): Sinir sistemi sağlığı, enerji üretimi, sinir-ileti maddeleri ve protein sentezinde kullanılır. Normal büyüme için elzemdir. Eksikliğinde cücelik, yorgunluk, halsizlik, iştahsızlık, saç dökülmesi, kansızlık, büyüme geriliği ve depresyon görülür. Vitamin B12:Yeni doku yapımı, hücre yenilenmesi ve büyüme için gerekli olan DNA sentezinde kullanılır. Kan hücrelerinin oluşumu ve sinir sistemi sağlığı için gereklidir. Eksikliğinde iştahsızlık, yetersiz büyüme, depresyon ve kansızlık olur. C vitamini (askorbik asit); vücutta sentez edilmediği için elzem bir besin öğesidir. Vücuttaki tüm dokuların büyüme ve doku yenilenmesi için gereklidir. Deri, yara dokusu, tendon, ligament ve kan damarlarının yapısında yer alan kollajen sentezi için elzemdir. Yara iyileşmesini hızlandırır, kılcal damar kanamalarını önler. Suda eriyen bir vitamin olduğu için fazlası idrarla atılır. Vücutta depo edilmez. Bu nedenle de günlük ihtiyaçların karşılanması önemlidir. Normal büyüme ve gelişme için gereklidir. Güçlü bir antioksidandır. Oksidatif strese karşı vücudu korur. Yiyeceklerden enerji üretimi sırasında vücudumuzun oluşturduğu serbest radikallerin olumsuz etkilerinden vücudu korur. Enfeksiyonlara karşı direnci ve demir emilimini arttırır. Çinko; vücutta çok sayıdaki enzimim yapısında yer alır ve sağlığın idamesinde önemli rol oynar. Protein ve DNA sentezi için çinko gereklidir. Bu nedenle büyüme üzerinde etkisi çok önemlidir. Bağışıklık sistemini destekler, enfeksiyonlara karşı direnci artırır. Gebelikte, çocuklarda ve ergenlikte büyümenin en uygun potansiyelde sürdürülebilmesi için çinko gereklidir. Çinko tat duyusu ve yara iyileşmesi için de gereklidir. Kalsiyum ve Magnezyum kemik mineralizasyonu için gereklidir. Kemik mineralizasyonunun en hızlı olduğu dönem ergenlik dönemidir. Kemik kitlesinin çok önemli bir kısmı bu yaş grubunda edinilir. Demir; kan hücrelerinin içindeki dokulara oksijen taşınmasını mümkün kılan hemoglobin yapısına girer. Erken bebeklik ve ergenlik dönemlerinde demir ihtiyacı fazladır. Günlük demir ihtiyacı karşılanamadığında demir eksikliği ve kansızlık gelişir. Ergen kızlarda adet kanamaları nedeniyle demir kaybı fazladır. Ergen erkeklerde ise kas kütlesi arttığı için demir ihtiyacı da artar. Besinlerle alınan demirin çok az bir kısmı emilir. Bu nedenle besin takviyesi şeklinde alınması gerekli olabilir. İyot; tiroid fonksiyonları ve tiroid hormonları sentezi için gereklidir. Tiroid hormonları büyüme üzerinde etkilidirler. Özellikle büyümenin hızlandığı ergenlik döneminde olmak üzere yaşam boyunca iyot ihtiyacının karşılanması önemlidir. İyot eksikliğinde zihinsel performans ve okul başarısı olumsuz etkilenir.

Kilolu kişilerde de vitamin eksikliği olabilir mi?

Bir çocuğun kilolu olması çok iyi beslendiği anlamına gelmez. Şişmanlık yağ dokusunun artışıdır. Sıklıkla kalorisi zengin besinlerin fazla tüketilmesiyle ortaya çıkar. Kalorisi yüksek besinler her zaman diğer besin öğelerinden de zengin olmayabilir. Sıklıkla da değildir. Örneğin yağ en yüksek kaloriye sahiptir .Yağın içinde suda eriyen vitaminler, başlıca C ve B grubu vitaminleri bulunmaz. Şeker de bir diğer kalori kaynağıdır. Şeker içinde de besin öğeleri çok düşüktür. Genel olarak şişman çocukların boş kalori tüketimlerinin fazla olduğu bilinir. Boş kalori nedir? Besin değeri düşük, kalori değeri yüksek besinlere boş kalori diyoruz. Genellikle tabiatın bize sunduğu besinler boş kalori değildir. Oysa "boş kalori besinlerini" genellikle insanoğlu üretmektedir.

Vitamin alımının özellikle önemli olduğu dönemler ya da vitamin gereksinimini artıran alışkanlıklar var mıdır?

Beslenme her yaş grubunda çok önemli ve yaşamsaldır. Ancak çocuklarda çok daha önemlidir. Çocuklar sadece yaşamın devamı için değil, büyümek için de beslenmek zorundadırlar. Oysa ki erişkinlerde büyüme durmuştur. Büyümek her türlü besin öğesine ihtiyacı arttıran bir süreçtir. Diğer taraftan erişkinlerde besin depoları daha zengindir. Çocuklarda ise besin depoları yetersizdir. Herhangi bir besin eksik alındığında kısa zamanda tükenir. Bu nedenle de vitaminler başta olmak üzere besin depolarının eksikliği ve buna bağlı klinik belirtiler çocuklarda daha kolay gelişir. Daha sık görülür.

Büyümenin çok hızlı olduğu veya hızlandığı dönemler de çocukluk yaş grubu içinde öncelikleri belirler. İlk yıl ve ergenlikte büyüme hızı çok fazladır. Bu nedenle vitamin ve besin öğesi eksiklikleri için daha bilinçli beslenilmelidir. Yeterli ve dengeli beslenemediği durumda vitamin-mineral takviyesi ile beslenmesi desteklenmelidir.

Kilo vermek amacıyla rejim uygularken, yeterince vitamin alabiliyor muyuz?

Özellikle ergenlik yaş grubundaki çocuklar özellikle de kız çocukları bilinçsizce kilo vermek veya kilo almamak için besin alımlarını sınrlamaktadırlar. Bu durumda besin kaynaklı olan vitaminleri de sınırlamış olurlar. Durum uzun sürerse vitamin depoları tükenir. Bu nedenle vitamin eksiklikleri ortaya çıkabilir. Yeterli ve dengeli beslenilmediğinde özellikle de ergenlikte büyümenin de hızlandığı ve ihtiyaçların da arttığı dikkate alınarak vitamin-mineral takviyesi ile beslenme desteklenmelidir.

Doğal ve yapay vitaminler arasında fark var mıdır?

Sentetik vitaminlerle, besinlerdeki vitaminlere aynı kimyasal yapıya sahiptirler.

Vitamin şurubu veya hapı kullananların idrarı neden kokusu ve rengi değişidr?

Vitaminler suda ve yağda eriyen vitaminler olarak ayrılırlar. Özellikle B grubu vitaminlerle C vitamini suda erir. Vücut tarafından emilmeyen vitaminlerin fazlası idrarla atılır. Bu nedenle idrarın rengi ve kokusu değişir.

Gerekli olan vitaminlerin tümünü besinlerle alınabilir mi?

Eğer çocuk yeterli ve dengeli besleniyorsa tüm vitaminleri ihtiyaçlarını karşılayacak kadar besinlerle alması mümkündür. Vitamin ihtiyaçları sanıldığı kadar yüksek değildir. Tabiatta bulunan tüm besinlerin içinde az veya çok vitamin ve mineral bulunur. Bu nedenle tükettiğimiz besin çeşitleri arttıkça daha dengeli ve yeterli beslenmiş oluruz. Vitaminler başta olmak üzere tüm besin öğeleri alınmış olur.

Gizli vitamin eksikliği nedir?

Vücutta hemen her besinin depo edilmesi söz konusudur. Yağda eriyen vitaminlerin vücut deposu zengindir. Suda eriyen vitaminler ise depo edilmezler. Kan düzeyleri normal sınırlarda ise bir süre eksik alınmayı tolere edebilir vücut. Ama bu süre kısadır. Eğer bir vitamin sürekli eksik alınırsa önce doku ve hüce düzeyleri düşer. Daha sonra da kan düzeyi azalmaya başlar. Klinik belirtiler henüz ortaya çıkmamıştır. Bu duruma gizli vitamin eksikliği diyoruz. Klinik belirtiler ortaya çıkınca zaten vitamin eksikliği de belirginleşmiş olur.

Vitamin eksikliğine yol açan nedenler nelerdir?

Suda eriyen vitaminlerin eksikliği, yetersiz alım söz konusu olduğunda ortaya çıkar. Yağda eriyen vitaminlerin eksiklikleri ise yağ emiliminin bozulduğu hastalıklarda yani emilim bozukluklarında daha sık görülür.
Yetersiz alımın sık nedeni ise bilinçsiz tek yönlü beslenme ve ergenlik yaş grubunda tek yönlü diyet uygulamalarıdır.

Güneş altında yeterli süre kalındığında vücudun D vitamin gereksinimi karşılanmış olur mu?

Normal bir yetişkinin D vitamini gereksinimi, yeterli süre güneş ışığı alınmasıyla karşılanabilir. D vitamini, iskelet yapısının oluşumu ve gelişiminde çok önemli role sahip olduğundan, bebeklerin, çocukların, hamile ve emzikli kadınların D vitamini ihtiyaçları daha fazladır. Son zamanlarda yapılan araştırmalar, derinin zamanla D vitamini sentezleme yetisini kaybettiğini gösterdiğinden, yaşlıların da D vitamini takviyesine gereksinimi olduğu anlaşılmıştır.

Koruma faktörü factor (SPF) 8 ve üstünde olursa deride vit D sentezini mümkün kılan güneş ışınları etkilenir. Ancak yine de kullanılması gerekir. Genellikle 10-15 dakikadan sonra 15 ve üzerinde koruma faktörü kullanılması yerinde olur. Yüz, kollar, eller ve sırtın güneşlenmesi yeterlidir.

*

<< Geri

 
Çocuk Gastro Hastalıkları
 
 
 
 
Unutulan Besin Ögesi
Bitkilerin, sebze ve meyvelerin mide-bağırsak sistemi salgıları ile sindirilemeyen ve vücutta bir veya daha fazla sayıda fizyolojik...
Bebegim Su içmelisin
Her canlı için su yaşamsal bir besin ögesidir. Çünkü her canlı susuzluğa ancak kısa bir süre dayanır. Ancak insanlar için sadece...
Sağlık için Prebiyotik / Probiyotik
Prebiyotikler, yiyeceklerin emilmeyen ancak konakçının lehine bazı bakterilerin büyümesini ve/veya aktivitesini olumlu etkileyen..
Kemik Sağlığı
Doğumdan 18 yaşına kadar en önemli biyolojik süreç, büyümedir. Kalsiyum bu süreçte elzemdir. Kemikte minerallerin...
   
Ergenlikte Beslenme
Ergenlik yaş grubu çok özel dinamikleri olan çok önemli bir yaş grubudur. Ergenler dünya nüfusunun % 19’unu oluştururlar. Bugün , 10-19 yaşında 1200 milyon çocuk, yarın 1200..
Vitaminler / Mineraller
Amerikan Pediatri Akademisi başlıca iki durumda rutin vitamin kullanılmasını önermektedir. Yeni doğan bebeğin Vit K ihtiyacının...
   
Kahvalti etmek neden önemlidir?
Kahvalti, günün erken saatlerinde gerçeklestirilen ve kendine özgü besinler tüketilen ilk ögündür. Kahvaltida yenilen besinler toplumlara göre ...
Beslenme ve Okul Başarısı
Çocuklarımızı nasıl beslersek okul başarıları artar ? Çocuklarımızdan her zaman, her alanda başarı bekliyoruz. Önce kreste başlıyor...

 
Güncel Makaleler
KİTAPLAR